O πρόεδρος και CEO της Eurobank Asset Management ΑΕΔΑΚ και πρόεδρος των Θεσμικών Επενδυτών Ελλάδας εξηγεί στο Digital Finance γιατί τα ESG κριτήρια θα ορίσουν το μέλλον των επενδύσεων τόσο στη χώρα μας όσο και στο διεθνές στερέωμα.

Η βιωσιμότητα και τα ESG κριτήρια αποτελούν κομβικό παράγοντα προσέλκυσης νέων επενδύσεων, δεδομένου ότι η νέα γενιά επενδυτών συμπεριλαμβάνει υποχρεωτικά πια δεδομένα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης για όσες επιχειρήσεις θέλουν να προσελκύσουν κεφάλαια από την ελεύθερη αγορά. Οι πρακτικές ESG έχουν ανακύψει ως φαινόμενο τα τελευταία δέκα περίπου χρόνια, ωστόσο  τόσο η κλιματική αλλαγή όσο και το γενικότερη κοινωνική τάση προς μια πιο βιώσιμη οικονομία είχαν ως αποτελέσμα  να υιοθετηθούν οι ESG πρακτικές από μεγάλους διεθνείς οργανισμούς αλλά και επιχειρήσεις σε Ευρώπη και Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι σαφές πλέον πως το μέλλον κινείται στους άξονες τις περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευαισθητοποίησης, όπως αναφέρει στο Digital Finance ο Θεοφάνης Μυλωνάς.

Ο πρόεδρος των Θεσμικών Επενδυτών καλεί επενδυτές και χρηματοοικονομικούς οργανισμούς να στραφούν προς τα ESG κριτήρια, καθώς αυτό θα αποφέρει πολλά περισσότερα κέρδη και οφέλη στο άμεσο μέλλον. Μάλιστα, αναφέρει πως ο νέος κανονισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης Sustainable Financial Disclosure Regulation (SFDR) θα διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο προς σε αυτήν την κατεύθυνση.

Η Eurobank Asset Management ΕΑΔΑΚ είναι ενταγμένη στην πρωτοβουλία PRI Initiative, πείτε μας δυο λόγια τι περιέχει αυτή η πρωτοβουλία και για ποιους λόγους αποφασίσατε να ενταχθείτε;

Η Eurobank Asset Management ΑΕΔΑΚ είναι η πρώτη εταιρεία διαχείρισης κεφαλαίων στην Ελλάδα που εντάσσεται στην παγκόσμια πρωτοβουλία “PRI Initiative (Principles for Responsible Investment)”, που υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου πλέγματος ενεργειών για την προώθηση μιας υπεύθυνης επενδυτικής πολιτικής και επιχειρηματικής δραστηριότητας, διεθνώς. Πρόκειται για την πλέον σύγχρονη εταιρική προσέγγιση για μια υπεύθυνη επενδυτική πολιτική, επιδιώκοντας την αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων με διατηρήσιμες, μακροπρόθεσμες αποδόσεις, λαμβάνοντας υπόψη προτεραιότητες, ζωτικής σημασίας, για τις κοινωνίες στις οποίες υλοποιούνται οι εκάστοτε επενδυτικές αποφάσεις.

Η Eurobank Asset Management ΑΕΔΑΚ, «διαβάζοντας» τις πλέον σύγχρονες τάσεις στην παγκόσμια αγορά, υιοθέτησε, πρώτη, τη νέα αυτή πρωτοβουλία στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής του Ομίλου Eurobank για την υποστήριξη της αειφορίας και της υπεύθυνης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Πρόκειται για μια επιλογή που δικαιώνεται εν μέσω της τρέχουσας δύσκολης συγκυρίας, καθώς η υπεύθυνη επιχειρηματικότητα και η ενθάρρυνση πολιτικών που ενισχύουν τη βιώσιμη ανάπτυξη για την αντιμετώπιση ισχυρών, παγκόσμιων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή, αναδεικνύονται σε προτεραιότητες στο σχεδιασμό της μεταπανδημικής οικονομικής πολιτικής, διεθνώς.

Το γενικό πλαίσιο προβλέπει πως τα μέλη της πρωτοβουλίας (PRI signatories) εντάσσουν στη στρατηγική τους τη διασύνδεση των επενδυτικών τους αποφάσεων με την περιβαλλοντική βιωσιμότητα, την κοινωνική υπευθυνότητα και την εταιρική διακυβέρνηση (ESG-Environment, Society, Governance), με όχημα, την εφαρμογή των έξι Αρχών για μια υπεύθυνη επενδυτική στρατηγική, οι οποίες ανακοινώθηκαν το 2006 στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, κατόπιν σχετικής πρωτοβουλίας του ΟΗΕ.

Οι έξι αρχές
1. Ενσωμάτωση των τριών πυλώνων ESG στην επενδυτική ανάλυση και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
2. Ενσωμάτωση της φιλοσοφίας ESG στην πρακτική και την πολιτική της εταιρείας.
3. Αναζήτηση αντίστοιχης κατεύθυνσης και στις εταιρείες στις οποίες επενδύουν τα μέλη του PRI Signatory.
4. Προώθηση αποδοχής και υλοποίησης των αρχών στην επενδυτική κοινότητα.
5. Συνεργασία των μελών της πρωτοβουλίας για να ενισχυθεί η αποτελεσματικότητα της υλοποίησης των αρχών.
6. Το κάθε μέλος πρέπει να υποβάλει έκθεση για τις δράσεις και την πρόοδό του προς την κατεύθυνση υλοποίησης των αρχών.

Ποια είναι η ειδοποιός διαφορά μιας ESG επενδυτικής στρατηγικής και ποια τα οφέλη από την εφαρμογή της;

Οι επενδυτικές στρατηγικές ESG μπορούν να υλοποιηθούν σε διάφορα επίπεδα. Ενδεικτικά:

  • Αποκλεισμός εισηγμένων εταιρειών από χαρτοφυλάκια (Negative or exclusionary screening): Ο αποκλεισμός εισηγμένων εταιρειών από τα χαρτοφυλάκια Α/Κ ή funds σε επίπεδο κλάδου, εταιρείας ή πρακτικών με βάση συγκεκριμένων κριτηρίων ESG.
  • Επιλογή εταιρειών με πρότυπα (Norm-based Screening): Έλεγχος επενδύσεων με ελάχιστα πρότυπα επιχειρηματικής πρακτικής με βάση διεθνείς κανόνες (π.χ. εκείνα που εκδίδονται από τον ΟΟΣΑ, ΟΗΕ και UNICEF κ.λπ.)
  • Θετικά κριτήρια ESG (Positive/Best in class screening): Επενδύσεις σε εταιρείες που έχουν επιλεγεί λόγω περισσότερο θετικών επιδόσεων που παρουσιάζουν με βάση τα κριτήρια ESG, σε σχέση με ομοειδής εταιρείες του κλάδου.
  • Ενσωμάτωση ESG παραγόντων στην επενδυτική διαδικασία (ESG integration): Η συστηματική και ρητή ένταξη από διαχειριστές επενδύσεων παραγόντων ESG στην οικονομική ανάλυση και πρωτογενή ανάλυση εταιρειών.
  • Θεματικές επενδύσεις στον τομέα της βιωσιμότητας (Sustainability theme investing): Επένδυση σε θεματικές κατηγορίες ή εταιρείες που σχετίζονται ειδικά με το πεδίο της βιωσιμότητας. Θα αναφέρω ως χαρακτηριστικά παραδείγματα την καθαρή ενέργεια, την πράσινη τεχνολογία ή βιώσιμη γεωργία, την ηλεκτροκίνηση κ.ά.).
  • Εταιρική σύμπλεξη και μετοχική δράση από μέτοχους μειοψηφίας (Shareholder engagement): Η αξιοποίηση της δυνατότητας επιρροής στη συμπεριφορά μιας εταιρείας που έχουν οι μέτοχοί της, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης εταιρικής δέσμευσης (δηλαδή επικοινωνία με ανώτερα διευθυντικά στελέχη και / ή συμβούλια εταιρειών, γενικές συνελεύσεις), κατάθεσης ή από κοινού υποβολής προτάσεων μετόχων, με οδηγίες ή κριτήρια ESG.

Οι επενδυτές που ακολουθούν αυτή την προσέγγιση, η οποία κερδίζει έδαφος, διεθνώς, συνεργάζονται άμεσα με τις εταιρείες στις οποίες επενδύουν μέσω της δράσης των μετόχων για την αλλαγή των εταιρικών πολιτικών σχετικά με την ESG θέματα. Επιδίωξη είναι η ανάπτυξη καλών πρακτικών ESG, που εκτιμάται ευρέως πως μπορούν να λειτουργήσουν ως ασπίδα απέναντι σε σειρά κινδύνων που μπορούν να πλήξουν την εικόνα και τις επιδόσεις της επιχείρησης.

Πολλοί data providers στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ παρέχουν πλέον ESG data όπως η Refinitiv (πρώην Thomson Reuters) και η Linedata. Στην Ελλάδα νομίζω – και διορθώστε με αν κάνω λάθος – δεν υπάρχουν τέτοιες παροχές. Αυτό αποτελεί εμπόδιο σε μια αποτελεσματική στρατηγική ή υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι για να αναπτυχθεί το ESG investing;

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ηγείται και των προσπαθειών στην προώθηση της τυποποίησης των δεδομένων ESG από τις εταιρείες ενώ, από το 2021, επιβάλει υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων ESG στους ευρωπαίους επενδυτές. Επιπλέον, οι ευρωπαϊκές αρχές εξετάζουν τη δημιουργία μιας βάσης δεδομένων ESG ανοιχτού κώδικα ως μέρος της ανανεωμένης στρατηγικής για την αειφόρο χρηματοδότηση, εν μέρει προκειμένου να εξασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού για τους επενδυτές. Θέλω να σημειώσω πως με το πρόσφατο κύμα ενοποίησης στη βιομηχανία πληροφοριών του ESG, βλέπουμε μικρότερες εταιρείες να εντάσσονται σε τέσσερις ή πέντε φορείς παγκόσμιας εμβέλειας που καθίστανται όλο και πιο ισχυροί.

Ενδεικτικά αναφέρω πως, εκτός από την αγορά SAM της S&P Global, η Moody’s αποκτά μερίδια στο Vigeo Eiris, έναν από τους παλαιότερους παρόχους έρευνας της ESG, και Four Twenty Seven, με μεγάλη εξειδίκευση στους ειδικούς κινδύνους για το κλίμα ενώ  η Morningstar ολοκλήρωσε την εξαγορά της Sustainalytics. Επιπλέον, ο Όμιλος Χρηματιστηρίου του Λονδίνου, ο οποίος περιλαμβάνει τον FTSE Russell, αγόρασε τον πάροχο δεδομένων σταθερού εισοδήματος ESG Beyond Ratings, τον Ιούνιο του 2019, και αναμένει την έγκριση της εξαγοράς της Refinitiv, ενός άλλου ηγέτη δεδομένων της ESG, ύψους 27 δισεκατομμυρίων δολαρίων! Η ISS συνέχισε επίσης μια σειρά εξαγορών ESG με την αγορά του CAER της Αυστραλίας.

Η υψηλή τιμή των ανεπεξέργαστων δεδομένων έχει επίσης μειώσει τις ανησυχίες ότι ανοίγει ένα κενό μεταξύ των επενδυτών που μπορούν να αγοράσουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων και να αναπτύξουν τις δυνατότητες επεξεργασίας τους και εκείνων που βασίζονται μόνο σε κορυφαίες βαθμολογίες ESG. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, περίπου το 80% των επενδυτών χρησιμοποιούν μόνο αξιολογήσεις. Όλες οι ενδείξεις συγκλίνουν στο γεγονός ότι οι εξελίξεις στο κανονιστικό πλαίσιο από ΕΕ και η συγκέντρωση των εταιρειών αξιολόγησης, σταδιακά θα οδηγήσουν και στην τυποποίηση των δεδομένων ESG αλλά και των αξιολογήσεων. Εκτιμάμε ότι σε βάθος χρόνου η αξιολόγηση ESG μίας εταιρείας θα έχει πολλές ομοιότητες και ως προς τη διαδικασία άλλα και ως προ της παρακολούθηση, αντίστοιχη με εκείνη της διαδικασία αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας / Διαβάθμιση (Credit rating) μιας εταιρείας από διεθνείς οίκους αξιολόγησης.

Στην Ελλάδα, γίνονται επίσης σημαντικές ενέργειες προς την ίδια κατεύθυνση. Σε αυτό το πλαίσιο δεν πρέπει να ξεχνάμε τον βασικό στόχο ενεργειών του Χρηματιστηρίου Αθηνών σύμφωνα με τον οποίο: “Τα Χρηματιστήρια σε όλο τον κόσμο έχουν ενώσει δυνάμεις και μέσω πρωτοβουλιών, όπως το Sustainable Stock Exchanges (SSE) του ΟΗΕ, προωθούν την καλή διακυβέρνηση και τις βιώσιμες επιχειρηματικές πρακτικές, ενθαρρύνοντας την δημοσιοποίηση στοιχείων ESG από εισηγμένες εταιρείες. Αυτή η κινητοποίηση υποστηρίζει πρακτικές που δίνουν προτεραιότητα στην μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας έναντι του βραχυπρόθεσμου κέρδους, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση βιώσιμων κεφαλαιαγορών”. Σημειώνεται ότι η ΕΧΑΕ είναι μέλος του SSE από το 2018, την ίδια χρονιά που η Eurobank AM MFMC προσυπέγραψε το PRI. Στόχος είναι επίσης οι πληροφορίες να δημοσιοποιούνται με συγκρίσιμο τρόπο, που είναι πολύ βασικό στοιχείο αλλά και εμπόδιο -μέχρι στιγμής- για να εξασφαλίζεται επαρκής συγκρισιμότητα των εταιρειών από τους δυνητικούς επενδυτές.

Δεδομένου ότι τα ESG κριτήρια είναι ένας τομέας που στη χώρα μας βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, πώς διαβλέπετε ότι θα κινηθεί στο μέλλον η αγορά και γιατί είναι κρίσιμο – αν είναι – να ενταχθούν στις στρατηγικές των asset managers;

Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα επόμενα 3-4 χρόνια, παραπάνω από το 50% των αμοιβαίων κεφαλαίων θα επενδύεται σε στρατηγικές οι οποίες θα έχουν κριτήρια ESG. Οι νέες γενιές, ειδικώς των millennials, διαμορφώνουν σε όλο τον κόσμο μια διαφορετική επενδυτική κουλτούρα κατά την οποία δεν ψάχνουν μόνο, ή κυρίως, την απόλυτη απόδοση στις επενδύσεις. Γι’ αυτούς παίζει πολύ σημαντικό ρόλο, με αυξημένη πια βαρύτητα, και το κατά πόσο μία επένδυση μπορεί να προσφέρει κάτι για τη βελτίωση του κοινωνικού συνόλου και του περιβάλλοντος.

Στην Ελλάδα το κανονιστικό περιβάλλον είναι, πλέον, εδώ, και οι θεσμικοί επενδυτές έχουν κινηθεί έγκαιρα καθώς πλειάδα θεσμικών έχει προσυπογράψει εδώ και αρκετό καιρό το σύμφωνο PRI, το οποίο θέτει τέτοια κριτήρια. Σε αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθούν και οι επιχειρήσεις στην Ελλάδα, προκειμένου να διατηρήσουν τις επενδύσεις σε αυτές αλλά και να προσελκύσουν καινούργια κεφάλαια τα οποία θα έρθουν με πολλούς τρόπους στο άμεσο μέλλον. Άλλωστε, το είδαμε αυτό με τη κατεύθυνση που έδωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση με τα κριτήρια που υιοθετούνται στο recovery fund για τον κορωνοϊό.

Πιστεύετε ότι ο πρόσφατος κανονισμός SFDR (Sustainable Financial Disclosure Regulation) που τέθηκε σε ισχύ στις αρχές Μαρτίου θα επηρεάσει το ESG investing και στη χώρα μας; Αν όχι γιατί, και αν ναι πώς;

Όσες εταιρείες έχουν προϊόντα που πληρούν τα κριτήρια Taxonomy και διαθέτουν τα προϊόντα τους ως περιβαλλοντικά βιώσιμα και όσες εταιρείες προωθούν τα ESG χαρακτηριστικά των χρηματοοικονομικών προϊόντων και υπηρεσιών τους, υπόκεινται πλέον στον κανονισμό βιώσιμης δημοσιοποίηση στοιχείων (SFDR) -κανονισμός (ΕΕ) 2019/2088-, ο οποίος εισάγει αυστηρές γνωστοποιήσεις για προϊόντα που διατίθενται στο εμπόριο με αυτόν τον τρόπο.

Ο SFDR εισάγει επίσης κανόνες διαχείρισης ρίσκου επενδύσεων με κριτήρια ESG στις επενδυτικές εταιρείες. Το μεγαλύτερο μέρος αυτών των κανόνων ισχύουν από το 2021. Όπου ισχύει, σε πολλές από τις γνωστοποιήσεις της SFDR, θα πρέπει να παρουσιάζονται η απόδοση που σχετίζεται με το ESG σε σχέση με δείκτες αναφοράς, συμπεριλαμβανομένων των κλιματικών σημείων αναφοράς. Ο νέος κανονισμός της ΕΕ για τα κλιματικά κριτήρια (Κανονισμός (ΕΕ) 2019/2089 – CBR), επιβάλλει αυστηρή μεθοδολογία και υποχρεώσεις γνωστοποίησης στους οίκους συγκριτικής αξιολόγησης για τα κλιματικά σημεία αναφοράς, τα οποία ταξινομούνται σε (PABs) Paris-Aligned Benchmarks ή Climate Transition Benchmarks (CTB’s).

Τέλος, όσον αφορά τα μέτρα συμπεριφοράς, από την πλευρά των αγορών οι διαχειριστές κεφαλαίων θα πρέπει να ενσωματώσουν τις εκτιμήσεις της ESG στις δικές τους επενδυτικές στρατηγικές και σύμφωνα με τη δεύτερη οδηγία για τα δικαιώματα των μετόχων -οδηγία (ΕΕ) 2017/828 – SRD II-, που δημοσιεύθηκε στα μέσα του 2019.

Σαν επενδυτές πρέπει να ευθυγραμμιστούμε με τους κανονισμούς 2019/88 (SFDR) και 2020/852 (Taxonomy). Συνεπώς, είναι απαραίτητο τα στοιχεία που θα δημοσιεύουν οι εισηγμένες να μας βοηθούν για να μπορούμε και εμείς να κάνουμε αντίστοιχα reports. Ως εκ τούτου, θα πρέπει όλοι οι δείκτες –βασικοί, προηγμένοι και κλαδικοί-, να λάβουν υπόψη τους σε μεγαλύτερη λεπτομέρεια τα RTSs τα οποία δημοσιεύθηκαν στις 4 Φεβρουαρίου 2021. Σε κάθε περίπτωση, οι μεγάλες εισηγμένες εταιρείες, που απασχολούν άνω των 500 ατόμων, θα πρέπει να εφαρμόσουν τον νόμο 4548/2018 που είναι το transposition της Οδηγίας 2014/95/EE (NFRD: Non-Financial Reporting Directive). Θα πρέπει να ξεκινήσουν να δημοσιοποιούν, αλλά, το βασικότερο όλων, είναι να εφαρμόζουν στην πράξη αυτά που δημοσιοποιούν.

Όλα αυτά οδηγούν στην υποχρέωση αυστηρής ενσωμάτωσης και παρακολούθησης των διαδικασιών ESG από τους επαγγελματίες διαχειριστές. Κατά συνέπεια, είναι φυσικό συνεπακόλουθο να υπάρξει και η ανάλογη πίεση σε εταιρείες, κυρίως εισηγμένες, στο να υιοθετηθούν αντίστοιχα κριτήρια προκειμένου να συνεχίσουν να είναι  “επενδύσιμες” σύμφωνα με τα ESG κριτήρια.

Ηγέτιδα στην αγορά ESG η Ευρώπη, πολύ πίσω οι Ηνωμένες Πολιτείες

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται στην κορυφή των επενδύσεων με τα ESG κριτήρια, αφήνοντας στη δεύτερη θέση τις Ηνωμένες Πολιτείες, από όπου και ξεκίνησε πριν από μερικά χρόνια η πρωτοβουλία για τα ESG κριτήρια.

Σύμφωνα με έρευνα της Pricewaterhouse Coopers, η ESG αγορά στην Ευρώπη έχει καταρρίψει κάθε ρεκόρ, καθώς έφτασε τις 40 τρισεκατομμύρια δολάρια συναλλαγές το 2020, κατέχοντας το 70% της παγκόσμιας πίτας των ESG αμοιβαίων ομολόγων.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι ευρωπαϊοι επενδυτές εξέδωσαν 160 δισεκατομμύρια δολάρια πράσινων ομολόγων, σε αντίθεση με τα μόλις 60.8 δισεκατομμύρια δολάρια των αμερικανών επενδυτών. Μάλιστα στις ΗΠΑ, η έκδοση πράσινων ομολόγων έπεσε κατά 64 δισεκατομμύρια δολάρια το 2020 σε σχέση με το 2019.

Σε έρευνα του το Bloomberg, αναφέρει πως η Ευρώπη έχει υπό διαχείριση κεφάλαια ESG γύρω στο 1 τρισεκατομμύριιο δολάρια, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες μόλις 180 δισεκατομμύριο δολάρια.

Οι αγορές της Ασίας ακολουθούν με μόλις 39 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι αναλυτές ευελπιστούν πως οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε ρυθμίσεις προκειμένου να προσελκύσουν πράσινους επενδυτές.