Η διακεκριμένη καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Σούλα Λουκά μιλάει στο Digital Finance για τις ανατροπές που μπορεί να φέρει στις καθημερινές συναλλαγές μας η υιοθέτηση μιας αποκεντρωμένης προσέγγισης βασισμένης στο blockchain.

Δώστε μας έναν ορισμό του DeFi και μιλήστε μας για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του…

Οι σχέσεις της τεχνολογίας με τα χρηματοοικονομικά πάνε πολλές δεκαετίες πίσω. Το μοντέλο, που γνωρίζουμε και εφαρμόζουμε ως τις μέρες μας, βασίζεται σε συγκεντρωτικά συστήματα, τα οποία χρειάζονται μεσάζοντες για να λειτουργήσουν.

Το DeFi (σύντμηση του Decentralized Finance), από την άλλη, είναι ένας όρος-ομπρέλα, τον οποίο χρησιμοποιούμε για διάφορες οικονομικές εφαρμογές οι οποίες «πατάνε» στην τεχνολογία του blockchain και επιτρέπουν τις συναλλαγές χωρίς την ανάμιξη μεσαζόντων.

Με τη βοήθεια «έξυπνων συμβολαίων» (smart contracts), οι γραμμές του κώδικα ουσιαστικά παίζουν τον ρόλο των τραπεζών και των άλλων χρηματοοικονομικών θεσμών, με αποτέλεσμα η απομάκρυνση των μεσαζόντων να μειώνει το κόστος για τους καταναλωτές.

Το DeFi επεκτείνει τη χρήση του blockchain από τις απλές μεταφορές αξιών ως τις πιο σύνθετες χρήσεις, όπως για παράδειγμα οι συναλλαγές μεταξύ μηχανών (Machine-to-Machine – M2M), στο πλαίσιο μιας διαφορετικής και βελτιωμένης, θα έλεγα, χρηματοοικονομικής υποδομής.

Η καινοτομία περνάει μ’ αυτόν τον τρόπο σε εφαρμογές οι οποίες περιλαμβάνουν (χωρίς, βεβαίως, να περιορίζονται μονάχα σ’ αυτές) τις διασυνοριακές συναλλαγές, τις πλατφόρμες δανεισμού και τις διασταυρούμενες (cross-chains) συναλλαγές.

Ποια είναι τα βασικά πλεονεκτήματά του και σε ποιους τομείς μπορεί το DeFi να κάνει τη διαφορά, σε σύγκριση με όσα γνωρίζουμε ως σήμερα;

Το DeFi μπορεί να συνεισφέρει πολλαπλά στη βελτίωση του σημερινού χρηματοοικονομικού συστήματος. Καθώς δεν έχει ούτε κεντρικό ούτε ενδιάμεσα σημεία ελέγχου, αφενός είναι πολύ πιο δύσκολο να το χειραγωγήσεις ή να το παραβιάσεις, αφετέρου διαθέτει ό,τι χρειάζεται, προκειμένου οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές να πραγματοποιούνται με αξιοπιστία και διαφάνεια.

Ακόμα περισσότερο, τέτοιου είδους συστήματα προσφέρουν στους χρήστες τους πλήρη ιδιοκτησία και έλεγχο των προσωπικών τους δεδομένων. Η εγγενής στην τεχνολογία blockchain ελεύθερη πρόσβαση -που, με τη σειρά της, εξασφαλίζει ελεύθερη πρόσβαση και στο DeFi- δίνει το έναυσμα για σημαντικές εξελίξεις στον χρηματοοικονομικό τομέα.

Σε χώρες όπου το βαρύ ρυθμιστικό πλαίσιο δεν επιτρέπει την ελεύθερη πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές, ούτε δίνει τη δυνατότητα έντοκης κατάθεσης ποσών στις τράπεζες, το DeFi αποτελεί ένα πανίσχυρο εργαλείο στα χέρια των πολιτών. Κι αν το καλοσκεφτούμε, αυτό ισχύει σήμερα στις περισσότερες χώρες, της Κύπρου μη εξαιρουμένης.

Το DeFi δεν απαιτεί από τον χρήστη να έχει credit score, δεν ζητάει τη διεύθυνσή του, ούτε του επιβάλλει την απόκτηση ψηφιακής ταυτότητας, προκειμένου να αποκτήσει ελεύθερη πρόσβαση στο χρηματοοικονομικό σύστημα.

ΜΟΝΑΧΑ ΕΝΑ ΚΙΝΗΤΟ ΚΑΙ ΣΥΝΔΕΣΗ
Αυτό που πρέπει, επίσης, να θυμόμαστε είναι ότι παρά το γεγονός πως η πλειοψηφία των πολιτών ανά τον κόσμο, διαθέτουν πλέον smartphone με πρόσβαση στο Internet, σε πολλές χώρες δεν είναι ακόμα διαθέσιμη η δυνατότητα αξιόπιστης πρόσβασης στο online banking.

Αφού οι μόνες προϋποθέσεις είναι η κατοχή μιας “έξυπνης” συσκευής και η δυνατότητα σύνδεσης στο Διαδίκτυο, αυτοί που δεν έχουν δοσοληψίες με κάποια τράπεζα, μπορούν πλέον εύκολα να αποκτήσουν πρόσβαση σε ένα παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα και να διαχειριστούν τις συναλλαγές τους μέσω αυτού – μ’ άλλα λόγια, βρισκόμαστε μπροστά στον εκδημοκρατισμό των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Μια άλλη, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πλευρά του DeFi είναι ότι επιτρέπει την αναπαραγωγή σε ένα αποκεντρωμένο περιβάλλον κάποιων παραδοσιακών χρηματοοικονομικών εργαλείων, όπως είναι τα παράγωγα, τα δάνεια, οι καταθετικοί λογαριασμοί αλλά και οι αγοραπωλησίες σε ένα (αποκεντρωμένο, βεβαίως) χρηματιστήριο.

Τα παράγωγα στο πλαίσιο του DeFi, για παράδειγμα, αποτελούν μια εντελώς νέα μορφή παραγώγων, τα οποία μπορούν να δώσουν ακριβώς τις ίδιες υπηρεσίες μ’ όσες θα έπαιρνε κανείς από την παραδοσιακή πλατφόρμα των παραγώγων, αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν την πόρτα σε πρωτοποριακά crypto-native συμβόλαια, όπως είναι τα hash-swaps (συμφωνίες στις οποίες πωλείται μέρος της ‘εξορυκτικής’ ισχύος κάποιου δημιουργού κρυπτονομισμάτων, αντί χρηματικού αντιτίμου).

Μάλιστα, όπως όλα δείχνουν, φέτος θα είναι η χρονιά των Αποκεντρωμένων Χρηματιστηρίων (Decentralized Exchanges – DEXs) καθώς περνούν στη φάση της ωρίμανσης, ενισχύοντας ακόμα περισσότερο το οικοσύστημα των DEX και του ίδιου του DeFi.

Η “έκρηξη” των αιτήσεων, τους τελευταίους μήνες, έχει ανεβάσει την επιβεβαιωμένη συνολική αξία του DeFi οικοσυστήματος στα περίπου 40 δις δολάρια μια πολύ σημαντική αύξηση σε σχέση με τα μόλις 13 δις δολάρια τον Δεκέμβριο του 2020.

Ποιες θεωρείτε τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην πορεία του DeFi;

Για την ώρα, το οικοσύστημα του DeFi είναι ένα πεδίο τεχνολογικού πειραματισμού και καινοτομίας. Η τεχνολογία του δεν είναι ακόμα ώριμη και δεν υπάρχει το κατάλληλο νομικό πλαίσιο. Επί πλέον, η ανάπτυξή του, εφ’ όσον μιλάμε για υιοθέτηση μεγάλης κλίμακας, παραμένει ακόμα μια μεγάλη πρόκληση.

Το Ethereum 2.0 φαίνεται να παρουσιάζει καλύτερες προοπτικές, όσον αφορά στην αντιμετώπιση της επεκτασιμότητας και τη μείωση των ενεργειακών απαιτήσεων, όμως από την άλλη θα πρέπει να λάβουμε υπόψιν τις τιμές του Ether, οι οποίες αποτελούν εμπόδιο για την επίτευξη του στόχου μας, που παραμένει η δυνατότητα πρόσβασης στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες για όλους.

Γύρω από το Ethereum, πάντως, υπάρχει έντονη δραστηριότητα ήδη από την εποχή της δημιουργίας του και πολλοί προγραμματιστές αξιοποιούν τις δυνατότητες που προσφέρει, ιδιαίτερα στον χώρο των smart contracts. Όπως όλα δείχνουν, θα συνεχίσει να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στον χώρο του DeFi…

Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της ρύθμισης, σ’ έναν χώρο όπου ακόμα κινούμαστε σε αχαρτογράφητα νερά;

Η προοπτική να μπουν οι πλατφόρμες του DeFi σε ρύθμιση, μας βάζει μπροστά σε ένα δίλημμα: από τη μια πλευρά θα περιορίσει τη συνολική αποτελεσματικότητα και φιλοσοφία του crypto-χώρου, όμως από την άλλη, χωρίς αυτήν θα είναι πολύ δύσκολο να αποδώσεις ευθύνες σε κάποιον ιδιώτη ή οντότητα, στην περίπτωση μιας αποτυχίας ή καταστροφής.

Κι αυτή μπορεί να είναι οτιδήποτε: από την αντιμετώπιση προβλημάτων ασφαλείας, αν ένα σύστημα δεχτεί επίθεση hackers, ως την κατάρρευση ολόκληρου του συστήματος. Η ρύθμιση θα καθορίσει την ταχύτητα με την οποία θα αντιδράσουν οι κυβερνήσεις. Είναι κάτι αναπόφευκτο, αφού έχουμε να κάνουμε με τόσο ριζικές αλλαγές στις δομές του χρηματοοικονομικού συστήματος και, παράλληλα, είμαστε υποχρεωμένοι να βρούμε τρόπους για να προστατέψουμε τον καταναλωτή.

Χρειάζεται να λάβουμε μέτρα για να μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε το “ξέπλυμα χρήματος”, αλλά και τις προσπάθειες μυστικής χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Τα συστήματα DeFi -όντας αποκεντρωμένα- μπορούν να καλύψουν με τη δράση τους όλο τον πλανήτη, χωρίς μάλιστα να αποκαλύπτονται οι ταυτότητες των αντισυμβαλλομένων. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι ποιος θα ρυθμίσει το DeFi;

Δύσκολη η απάντηση – ίσως πρέπει να αναπτυχθούν νέες, καινοτομικές τεχνολογίες εποπτείας (embedded supervision). Μόνο αν συμβεί κάτι τέτοιο, θα μπορέσουμε να πούμε ότι οι όποιες ρυθμιστικές αποφάσεις θα έχουν πραγματικά σημαντικό αντίκτυπο στην υιοθέτηση του DeFi.

Όμως, ποιος θα αναλάβει να ενημερώσει τους καταναλωτές; Πώς θα αναγνωρίσουν αν πρόκειται για τάση, για “φούσκα” ή για πραγματική αξία;

Η σωστή ενημέρωση αποτελεί κομβικό παράγοντα για όσες τεχνολογίες αλλάζουν τους κανόνες του παιχνιδιού, αφού η έλλειψή της μπορεί να σταθεί εμπόδιο για την υιοθέτησή τους. Η εκπαίδευση στον χώρο του DeFi και γενικότερα γύρω από το blockchain αποτελεί από μόνη της μια ανατρεπτική καινοτόμο τεχνολογία, η οποία αναπτύσσεται με εκθετικό ρυθμό.

Το αποτέλεσμα είναι η εμφάνιση νέων αγορών, οι οποίες απαιτούν νέα γνώση, νέες δεξιότητες και νέους γύρους έρευνας και καινοτομίας. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα πρέπει να ξαναγραφτούν σε συνεργασία με όλους τους εμπλεκομένους – εκπροσώπους της βιομηχανίας, όσους χαράσσουν πολιτική, βεβαίως την κυβέρνηση, αλλά και την κοινωνία των πολιτών, προκειμένου να προετοιμαστεί η νέα γενιά για τις σημερινές και αυριανές απαιτήσεις στην αγορά εργασίας.

Πολλά πανεπιστήμια ανά τον κόσμο κινούνται προς αυτή την κατεύθυνση, προσφέροντας την αναγκαία εκπαίδευση και επιμόρφωση – ένα από αυτά είναι και το πανεπιστήμιο της Λευκωσίας, το οποίο πρωτοπορεί σ’ ό,τι αφορά στην εκπαίδευση στον χώρο του blockchain. Όμως, εξίσου σημαντική είναι και η εκπαίδευση των καταναλωτών.

Αφού οι τράπεζες θα παίξουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο συνολικό οικοσύστημα του Open Banking, η εκ μέρους τους εκπαίδευση των χρηστών αποκτά καίρια σημασία για την υιοθέτηση και, τελικά, την επιτυχία αυτού του εγχειρήματος.